در این مقاله به بررسی تأثیرات اقتصادی جهانی شوک عرضه نفت، پاسخ تولید ناخالص داخلی ایران به تکانه های عرضه نفت مختص کشورهای اصلی صادرکننده نفت و مقایسه آسیب پذیری کشورها در پاسخ به تکانه نفتی پرداخته شده است. پژوهش حاضر یک رهیافت خودبازگشت برداری جهانی نفتی (GVAR-Oil) برای بازة فصل دوم 1979 تا فصل چهارم 2019 برآورد می کند که 27 کشور یا منطقه را شامل می شود. نتایج حاصل از شوک مثبت عرضه نفت آمریکا، افزایش واقعی تولید ناخالص داخلی در اقتصادهای واردکنندة نفت در هر دو بازار پیشرفته و نوظهور، کاهش تورم در بیشتر کشورها و افزایش قیمت سهام در سراسر جهان می باشد. به طور خاص شوک عرضه نفت مختص ایران تأثیر ناچیزی بر اقتصاد جهانی داشته است که این امر عمدتاً به دلیل افزایش در تولید نفت عربستان سعودی می باشد. در مقابل، شوک منفی عرضه نفت در عربستان سعودی منجر به افزایش فوری و دائمی در قیمت های نفت شده است. نتایج بررسی آسیب پذیری کشورها بیانگر این است که آسیب پذیری اقتصاد نسبت به تکانه عرضه نفتی منفی در عربستان سعودی و ایران بیشتر از اندونزی و نروژ می باشد. مطالعه نشان می دهد که شوک منفی عرضه نفت مختص عربستان برتولید ناخالص داخلی ایران تأثیری متفاوت از سایر صادرکنندگان عمده نفت را به دنبال داشته است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

بحران مالی جهانی در تابستان 2007، طی مدت کوتاهی، بر اقتصاد آمریکا و سپس اروپا اثر گذاشت. این بحران به تدریج به تمام اقتصادها و بازارهای جهان سرایت کرده و تمام کشورها را به صورت مستقیم یا غیرمستقیم تحت تاثیر قرار داد. این بحران از طریق تاثیر بر تقاضا در بازارهای انرژی، به خصوص بازار نفت، باعث کاهش قیمت آن گردید. کاهش قیمت های نفت از 147 دلار در ژوئیه 2008 به کمتر از 40 دلار در پایان 2008، دلیلی بر این مدعاست. به دنبال تاثیر بر بخش تقاضا، بخش عرضه نیز در پی واکنش به این تحولات برآمد.اوپک بخش عمده ای از عرضه نفت را در بازار جهانی به خود اختصاص داده است. از آنجا که اقتصاد اکثر کشورهای عضو اوپک به شدت تحت تاثیر درآمدهای نفتی است، کاهش درآمدها ضمن تاثیر بر اقتصاد آنها بر تصمیمات آنها ـ یعنی میزان تولید و سهم آنها از بازار اوپک ـ تاثیر خواهد گذاشت. ایران دومین عضو بزرگ اوپک می باشد و به این جهت تصمیمات اوپک اقتصاد نفتی ما را به شدت تحت تاثیر قرار می دهد. بنابراین در چنین شرایطی، بررسی تصمیمات اوپک و شناسایی منافع و مشکلات متاثر از این تصمیمات می تواند اهمیت ویژه ای داشته باشد. ضمنا می توان از نتیجه تصمیمات اوپک برای تجربه اندوزی در مقابله با بحران ها و کاهش های قیمت در آینده استفاده کرد.

بادام با سطح زیرکشت 146055.4 هکتار، یکی از مهمترین محصولات باغی کشور است که علاوه بر مصرف در داخل همه ساله مقداری از آن به خارج صادر می شود. آمارهای موجود حاکی از نوسان در میزان و قیمت های صادراتی بادام ایران است که نشان دهنده پایین بودن میزان نفوذ و قدرت چانه زنی در بازار جهانی است. ساختار بازار از جمله عوامل موثر در قدرت چانه زنی می باشد به طوری که با افزایش تنوع در بازارهای هدف قدرت بازاری صادر کنندگان نیز افزایش خواهد یافت. ضمن اینکه آگاهی از روند تغییر در ساختار بازار راهنمای مناسبی در سیاستگزاری صادرات این محصول می باشد. در این تحقیق با استفاده از اطلاعات موجود در مراجع رسمی، بازارهای هدف شناسایی شده و با محاسبه شاخص هرفیندال ساختار بازارهای صادراتی بادام ایران و تغییرات آن در دوره 1382-1372 تعیین شده است. بر اساس نتایج به دست آمده آمریکا با تولید بیش از 40 درصد و صادرات بیش از 70 درصد مهمترین کشور تولید کننده و صادر کننده بادام دنیا است. سهم ایران از بازار دنیا حدود 2 درصد است و در دوره 2003-1999 روند کاهشی داشته است. ساختار بازار صادراتی بادام ایران شبه انحصاری و بازار جهانی نزدیک به انحصار کامل است.

در سه دهه گذشته بر خلاف این که تولید داخلی ذرت سالانه 12.6 درصد رشد داشته است اما واردات نیز به دلیل افزایش تقاضا همواره در حال رشد بوده است. وجود چنین شرایطی اهمیت شناخت بازار جهانی ذرت را آشکار می کند. این مطالعه با هدف بررسی ساختار بازار جهانی ذرت و هم چنین الگوی انتقال قیمت میان بازار جهانی و بازار داخل صورت گرفت. بررسی ساختار بازار جهانی ذرت با استفاده از شاخص های تمرکز و برای دوره 2005-1990 انجام شد. در بیش تر سال ها بیش از 50 درصد بازار ذرت در اختیار ایالات متحده بوده است. هر چند که در دوره یاد شده، تمرکز در بازار جهانی ذرت تا اندازه ای کاهش یافته است اما مشخص شد که بازار جهانی ذرت دارای ساختار انحصاری چندجانبه بسته است. بررسی رابطه علی میان بازارها نشان داد که رابطه ای یک طرفه از بازار جهانی به بازار داخل وجود دارد. یافته های حاصل از آزمون انتقال قیمت برای دوره 84-1353 نیز نشان داد که انتقال قیمت از بازار جهانی به بازار داخل در بلندمدت متقارن اما در کوتاه مدت نامتقارن است که طی آن میزان انتقال افزایش قیمت بازار جهانی به بازار داخل بیش تر از انتقال کاهش قیمت است. انتقال افزایش قیمت جهانی ذرت به بازار داخل می تواند منجر به افزایش هزینه های تولید در صنعت پرورش طیور و سرانجام نیز موجب افزایش مخارج خانوارها شود.